عفونت باکتریایی واژن | علائم، علت و سریع‌ترین روش‌های درمان

واژینوز باکتریال یا همان عفونت باکتریایی واژن، یکی از بیماری‌های بسیار شایع در میان زنان است که از به‌هم‌خوردن تعادل طبیعی میان باکتری‌های مفید و مضر واژن نشئت می‌گیرد. این عارضه معمولاً با نشانه‌هایی نظیر ترشحات سفید یا خاکستری‌رنگ، بوی ناخوشایند و شبیه به ماهی، و همچنین سوزش و خارش در ناحیه واژن خود را نشان می‌دهد. عوامل گوناگونی می‌توانند این توازن میکروبی را مختل کنند؛ به‌طوری‌که بیشتر زنان دست‌کم یک‌بار در طول زندگی خود مواجهه با این مشکل را تجربه می‌کنند.

از آنجا که این نوع عفونت علاوه بر ایجاد مزاحمت و کلافگی، پتانسیل آسیب به سلامت واژن و حتی سرایت به سایر بخش‌های دستگاه تناسلی را دارد، شناخت جنبه‌های مختلف آن بسیار حیاتی است. در این مقاله از دکتر فاطمه صالحی متخصص زنان در تهران، به بررسی دقیق دلایل بروز واژینوز باکتریال، راه‌های درمان تخصصی و پزشکی آن و همچنین مؤثرترین روش‌های خانگی برای بهبود این عارضه می‌پردازیم.

آفر ویژه دکتر فاطمه صالحی

دکتر فاطمه صالحی، متخصص پریناتولوژی با فوق تخصص در حوزه مراقبت و درمان زنان باردار و نوزادان، خدمات خود را در تهران ارائه می‌دهد. اکنون شما می‌توانید با ارتباط از طریق واتساپ، وی را جهت گرفتن وقت مشاوره ملاقات کرده و از تخفیف 10 درصد نیز بهره‌مند شوید. این فرصت را از دست ندهید و با تماس با دکتر فاطمه صالحی، به بهترین مشاوره و مراقبت برای مراقبت از سلامت شما و نوزادتان دست پیدا کنید.

بهترین متخصص زنان درتهران

دکتر فاطمه صالحی، متخصص زنان و زایمان با فلوشیپ پریناتولوژی (طب مادر و جنین)، یکی از پزشکان برجسته و با تجربه در حوزه تخصصی خود در تهران هستند. ایشان بیش از ۱۵ سال تجربه حرفه‌ای در زمینه پزشکی و درمان‌های تخصصی زنان و زایمان دارند و به عنوان یکی از متخصصین برجسته در این زمینه شناخته می‌شوند.

دکتر صالحی تحصیلات خود را در دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز کردند و موفق به دریافت مدرک پزشکی عمومی از این دانشگاه شدند. پس از آن، برای ادامه تحصیلات خود، تخصص زنان و زایمان را در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گذراندند. علاوه بر این، ایشان دوره فلوشیپ پریناتولوژی را نیز در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گذرانده‌اند که این دوره به ایشان توانایی ارائه مراقبت‌های ویژه در دوران بارداری، مراقبت‌های قبل و بعد از زایمان و درمان‌های خاص مربوط به بارداری‌های پرخطر را می‌دهد.

عفونت باکتریایی واژن یا واژینوز باکتریال (BV) چیست؟

عفونت باکتریایی واژن یا واژینوز باکتریال، یکی از شایع‌ترین عفونت‌های واژن در زنان است. در حالت طبیعی، واژن دارای باکتری‌های مفید و مضر است که در کنار هم تعادل محیط واژن را حفظ می‌کنند. زمانی که تعداد باکتری‌های مضر افزایش پیدا کند و این تعادل به‌هم بخورد، واژینوز باکتریال ایجاد می‌شود.

این عفونت بیشتر در زنان ۱۵ تا ۴۴ سال و در دوران باروری دیده می‌شود و آمارها نشان می‌دهد حدود ۳۵ درصد از زنان به آن مبتلا می‌شوند.

شناخت علائم عفونت باکتریایی واژن نقش مهمی در تشخیص و درمان به‌موقع آن دارد. به همین دلیل، در ادامه علاوه بر بررسی علت‌های ایجاد این عفونت، به علائم آن نیز پرداخته می‌شود. اگر این عفونت درمان نشود، ممکن است به سایر اندام‌های تناسلی گسترش پیدا کند و در برخی موارد باعث عفونت رحم شود.

علت عفونت باکتریایی واژن چیست؟

واژن زنان به‌طور طبیعی محل زندگی گروهی از باکتری‌ها به نام «میکروبیوم» یا «فلور واژن» است که نقش مهمی در حفظ سلامت این ناحیه ایفا می‌کنند. این باکتری‌ها شامل دو دسته مفید و مضر هستند. اگر جمعیت باکتری‌های مضر افزایش یابد و این تعادل به‌هم بخورد، فرد به عفونت باکتریایی واژن (واژینوز باکتریال) مبتلا می‌شود.

به بیان ساده‌تر، این بیماری زمانی رخ می‌دهد که سرعت رشد باکتری‌های مضر (بی‌هوازی) از باکتری‌های مفید (لاکتوباسیل‌ها) بیشتر شده و توازن طبیعی واژن دگرگون شود.

هر عاملی که شیمی طبیعی واژن را تغییر دهد و بر جمعیت باکتری‌های آن اثر بگذارد، می‌تواند زمینه‌ساز بروز این عفونت باشد. از جمله مهم‌ترین این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
دوش واژینال؛

•  استفاده از محصولات بهداشتی بی‌کیفیت؛
•  رابطه جنسی بدون کاندوم؛
•  زیاده‌روی در شستشوی واژن؛
•  استفاده از ژل‌های بهداشتی با pH نامناسب.

همچنین باید توجه داشت که رفتارهای زیر نقشی در ابتلا به این عفونت ندارند:

•  شنا در استخر؛
•  استفاده از وان آب‌گرم؛
•  استفاده از توالت فرنگی؛
• تماس پوستی یا لمس فرد مبتلا.

در نهایت، عفونت باکتریایی واژن یک بیماری مسری نیست و مستقیم از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود؛ با این حال، داشتن فعالیت جنسی می‌تواند احتمال بروز و تحریک این عفونت را افزایش دهد.

آیا عفونت باکتریایی واژن همان عفونت مقاربتی یا بیماری جنسی است؟

با وجود اینکه عفونت باکتریایی واژن از طریق رابطه جنسی منتقل نمی‌شود، اما با فعالیت جنسی ارتباط مستقیم دارد. به باور محققان، رابطه جنسی می‌تواند تعادل میکروبیوم واژن را به‌هم بزند و باعث رشد بیش از حد باکتری‌های مضر در این محیط حساس شود. با این حال، باید توجه داشت که واژینوز باکتریال یک بیماری مقاربتی (STD) محسوب نمی‌شود و با آن تفاوت دارد.

عفونت باکتریایی واژن با عفونت قارچی واژن چه تفاوتی دارد؟

واژینوز باکتریال و عفونت‌های قارچی هر دو از عفونت‌های شایع واژن هستند و می‌توانند بر میزان و نوع ترشحات این ناحیه تأثیر بگذارند. در ادامه، معیارهای تفاوت واژینوز باکتریال با عفونت قارچی واژن را بررسی می‌کنیم:

ترشح

علامت مشخصه واژینوز باکتریال، ترشحاتی با بوی ماهی است؛ این در حالی است که ترشحات ناشی از عفونت‌های قارچی معمولاً بوی بدی نداشته اما ظاهر آن‌ها غلیظ و پنیری‌شکل است.

تفاوت‌های دیگر این دو عفونت عبارت‌اند از:

• رنگ و غلظت: ترشحات واژینوز باکتریال اغلب رقیق و خاکستری یا سفید رنگ هستند، در حالی که در عفونت قارچی، ترشحات معمولاً سفید، غلیظ و توده‌مانند هستند.
• خارش و سوزش: خارش شدید واژن از نشانه‌های اصلی عفونت قارچی است؛ اما در واژینوز باکتریال، معمولاً خارش و سوزش خفیف است یا اصلاً وجود ندارد.
• التهاب: عفونت‌های قارچی اغلب با قرمزی و تورم ناحیه تناسلی همراه هستند، در حالی که واژینوز باکتریال معمولاً التهاب ظاهری کمتری ایجاد می‌کند.

تحریک واژن

به‌طور معمول، واژینوز باکتریال باعث تحریک یا خارش قابل‌توجه واژن نمی‌شود؛ در مقابل، علامت شاخص عفونت‌های قارچی واژن معمولاً خارش و سوزش (گاهی شدید) است.

دارو برای درمان عفونت باکتریایی واژن و عفونت قارچی

عفونت‌های قارچی اغلب با داروهای بدون نسخه قابل درمان هستند، با این حال پزشکان توصیه می‌کنند برای تشخیص صحیح و درمان اصولی، به‌جای خوددرمانی به متخصص زنان مراجعه کنید. اما در مورد عفونت باکتریایی واژن، شرایط متفاوت است و مراجعه به پزشک برای دریافت درمان تخصصی الزامی است؛ زیرا عدم درمان صحیح این عفونت می‌تواند باعث سرایت آن به سایر اندام‌های تناسلی، به‌ویژه رحم شود و فرآیند درمان را پیچیده‌تر کند.

بارداری

دوران بارداری خطر ابتلا به این عفونت را افزایش می‌دهد؛ به‌طوری که حدود ۲۵ درصد از زنان باردار، عمدتاً به دلیل تغییرات هورمونی این دوران، به واژینوز باکتریال مبتلا می‌شوند.

علائم عفونت باکتریایی واژن چیست؟

تقریباً ۸۴ درصد از زنان مبتلا به عفونت باکتریایی واژن فاقد علامت هستند؛ اما ۱۶ درصد باقی‌مانده ممکن است نشانه‌های زیر را تجربه کنند:

•  تغییر در رنگ و ظاهر ترشحات واژن (متمایل به سفید، خاکستری یا سبز)؛
•  ایجاد بوی نامطبوع (شبیه بوی ماهی) در ترشحات، به‌ویژه پس از رابطه جنسی؛
•  خارش و سوزش واژن؛
•  احساس سوزش هنگام ادرار.

از آنجا که این علائم با سایر عفونت‌های دستگاه تناسلی (مانند عفونت‌های قارچی یا بیماری‌های مقاربتی) مشابهت دارند، تشخیص صحیح و اقدام زودهنگام برای درمان اهمیت حیاتی دارد.

چه عواملی خطرعفونت باکتریایی واژن را افزایش میدهد؟

عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به واژینوز باکتریال را افزایش دهند؛ از جمله:

• داشتن شریک جنسی جدید؛
•  استفاده از شوینده‌های معطر برای واژن؛
•  استفاده از دئودورانت، اسپری و عطرهای مخصوص ناحیه تناسلی؛
•  استفاده از پدهای بهداشتی و تامپون‌های معطر؛
•  داشتن دستگاه داخل رحمی پیشگیری از بارداری (IUD)؛
•  انجام دوش واژینال؛
•  استفاده از لباس‌های زیر غیرنخی (پلاستیکی و مصنوعی).

عوارض عفونت باکتریایی واژن

عفونت باکتریایی واژن معمولاً عوارض جدی ایجاد نمی‌کند، اما در صورت عدم درمان، ممکن است خطر بروز مشکلات زیر را افزایش دهد:

• افزایش ریسک ابتلا به بیماری‌های مقاربتی: ابتلا به این عفونت می‌تواند احتمال آلودگی به ویروس‌هایی مانند اچ‌آی‌وی (HIV)، هرپس (تبخال تناسلی)، کلامیدیا و سوزاک را افزایش دهد.
• مشکلات دوران بارداری: در زنان باردار، واژینوز باکتریال درمان‌نشده می‌تواند خطر زایمان زودرس یا تولد نوزاد با وزن کم را افزایش دهد.
• بیماری التهابی لگن (PID): عدم درمان ممکن است باعث گسترش عفونت به رحم و لوله‌های فالوپ شود که می‌تواند به دستگاه تناسلی آسیب زده و در موارد شدید، احتمال ناباروری یا حاملگی خارج از رحم را بالا ببرد.

چه زمانی از پزشک کمک بگیریم؟

در صورت مشاهده علائم زیر، حتماً به متخصص زنان مراجعه کنید:

•  تغییر رنگ و غلظت ترشحات واژن (معمولاً به رنگ سفید، خاکستری یا سبز).
•  استشمام بوی نامطبوع (به‌ویژه بوی ماهی) که نشانه اصلی واژینوز باکتریال است.
•  احساس درد، تورم، التهاب، سوزش یا خارش در ناحیه واژن.

عفونت باکتریایی واژن توسط پزشک چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص عفونت باکتریایی واژن حتماً باید توسط پزشک متخصص زنان انجام شود. در جلسه معاینه، پزشک ابتدا درباره سوابق پزشکی شما، از جمله عفونت‌های واژینال قبلی (باکتریایی یا قارچی) و احتمال ابتلا به بیماری‌های مقاربتی سؤال خواهد کرد. در نهایت، پزشک برای تشخیص قطعی، اقدامات زیر را انجام می‌دهد:

معاینه لگنی

پزشک با استفاده از دستکش، معاینه فیزیکی انجام می‌دهد تا ترشحات واژن را از نظر میزان، رنگ (سفید، خاکستری یا سبز) و وجود بوی نامطبوع (شبیه بوی ماهی) بررسی کند؛ چرا که این موارد از نشانه‌های اصلی ابتلا به واژینوز باکتریال هستند.

گرفتن نمونه از ترشحات واژن

پس از معاینه لگنی، پزشک برای نمونه‌برداری از ترشحات واژن، از دستگاه «اسپکلوم» جهت کنار زدن دیواره‌های واژن و مشاهده دقیق‌تر استفاده می‌کند. سپس با کمک یک سواپ (پنبه استریل)، نمونه‌ای از ترشحات برداشته شده و برای شناسایی باکتری‌های عامل عفونت، به آزمایشگاه ارسال می‌شود.

این نمونه‌ها معمولاً از طریق آزمایش‌های زیر بررسی می‌شوند:

• بررسی میکروسکوپی (Wet Mount): نمونه ترشحات روی یک لام شیشه‌ای قرار گرفته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.
• تست بویایی (Whiff Test): در این تست، ترشحات از نظر بو ارزیابی می‌شوند؛ استشمام بوی ماهی در این مرحله، احتمال ابتلا به واژینوز باکتریال را تأیید می‌کند.
• تست pH واژن: در این روش میزان اسیدی بودن ترشحات اندازه‌گیری می‌شود؛ افزایش سطح pH (قلیایی شدن محیط واژن) یکی از نشانه‌های واژینوز باکتریال است.

روش‌های درمان عفونت باکتریایی واژن چیست؟

روش‌های اصلی درمان واژینوز باکتریال به شرح زیر است:

آنتی‌بیوتیک‌ها

پزشک متخصص برای از بین بردن عفونت، آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند «مترونیدازول»، «سیپروفلوکساسین»، «سکنیدازول» یا «تینیدازول» را تجویز می‌کند.

طول دوره درمان: این دوره معمولاً ۷ روزه است و در این مدت علائم به‌تدریج برطرف می‌شوند. با این حال، حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از زنان ممکن است به دوره درمانی طولانی‌تری نیاز داشته باشند.
نکته حیاتی: تکمیل دوره درمان و مصرف دقیق داروها طبق دستور پزشک الزامی است؛ قطع خودسرانه دارو پیش از موعد، خطر بازگشت مجدد عفونت را به‌شدت افزایش می‌دهد.

ژل و کرم‌های واژینال

در کنار داروهای خوراکی، پزشک ممکن است از درمان‌های موضعی نیز استفاده کند. رایج‌ترین این موارد شامل ژل مترونیدازول، کرم واژینال کلیندامایسین و کرم واژینال تریپل سولفا است.

درمان خانگی عفونت باکتریایی واژن چگونه است؟

درمان خانگی اختصاصی و قطعی برای عفونت باکتریایی واژن وجود ندارد و درمان اصلی این بیماری معمولاً با داروهای تجویزشده توسط پزشک، از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها، ژل‌ها و کرم‌های واژینال انجام می‌شود. با این حال، برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که بعضی مواد غذایی و مکمل‌ها می‌توانند در کاهش خطر ابتلا یا کمک به بهبود وضعیت نقش داشته باشند.

پروبیوتیک‌ها

مصرف روزانه لبنیات پروبیوتیک و مکمل‌های حاوی پروبیوتیک می‌تواند به حفظ تعادل باکتری‌های مفید واژن کمک کند و در پیشگیری از عفونت مؤثر باشد.

سیر

سیر به‌دلیل خواص ضدباکتریایی خود ممکن است در بهبود واژینوز باکتریال نقش داشته باشد. مصرف سیر یا مکمل آن یکی از گزینه‌های کمکی در این زمینه محسوب می‌شود.

ویتامین C

مصرف منظم ویتامین C ممکن است به تنظیم pH واژن و افزایش رشد باکتری‌های مفید کمک کند.

شیاف اسید بوریک

شیاف اسید بوریک یکی از روش‌های کمکی و بدون نسخه برای کنترل واژینوز باکتریال است و می‌تواند به بازگشت تعادل اسیدی واژن و کاهش خارش و سوزش کمک کند. با این حال، شواهد علمی درباره میزان اثربخشی آن محدود است و بهتر است پیش از مصرف، با متخصص زنان مشورت شود.

چگونه از بازگشت عفونت باکتریایی واژن جلوگیری کنیم؟

اگرچه نمی‌توان به‌طور کامل از ابتلای مجدد به عفونت باکتریایی واژن جلوگیری کرد، اما رعایت نکات زیر نقش مؤثری در کاهش خطر بروز این عفونت دارد:

• اجتناب از دوش واژینال: این کار تعادل طبیعی باکتری‌های واژن را برهم می‌زند. واژن نیازی به شستشوی داخلی ندارد و یک شستشوی بیرونی ساده کافی است. دوش واژینال نه‌تنها تأثیری در درمان عفونت ندارد، بلکه ریسک ابتلا به آن را افزایش می‌دهد.
• پیشگیری از انتقال آلودگی از مقعد به واژن: برقراری رابطه جنسی مقعدی و سپس واژینال (بدون تمیز کردن یا تعویض کاندوم)، احتمال انتقال باکتری‌ها و ابتلا به واژینوز باکتریال را به‌شدت افزایش می‌دهد.
• محدود کردن شرکای جنسی: داشتن چندین شریک جنسی خطر ابتلا به انواع عفونت‌های واژینال، قارچی و بیماری‌های مقاربتی را بالا می‌برد.
• استفاده از کاندوم: استفاده از کاندوم در رابطه جنسی مانع انتقال باکتری‌ها شده و خطر ابتلا یا عود مجدد واژینوز باکتریال را کاهش می‌دهد.
• عدم استفاده از شوینده‌های قوی و معطر: این محصولات باعث تحریک واژن می‌شوند. بهتر است از ژل‌های بهداشتی مخصوص بانوان با pH مناسب (بین ۴.۵ تا ۵.۵) استفاده کنید.
• پرهیز از پدها و تامپون‌های معطر: مواد معطر موجود در این محصولات باعث حساسیت و تحریک محیط واژن می‌شوند.
  عدم استفاده از دئودورانت و عطرهای تناسلی.
• پوشیدن لباس زیر نخی: باکتری‌های مضر در محیط‌های مرطوب رشد می‌کنند. لباس‌های زیر نخی با جذب رطوبت مانع از تجمع و تکثیر باکتری‌ها می‌شوند.
• استفاده از شوینده‌های ملایم برای لباس‌های زیر: مواد شیمیایی قوی موجود در پودرهای لباسشویی می‌توانند باعث تحریک ناحیه تناسلی شوند.
• شستشو از جلو به عقب: برای جلوگیری از انتقال باکتری‌های روده و مقعد به واژن، همیشه خود را از سمت جلو به عقب بشویید و خشک کنید.

برای دریافت توضیحات کامل‌تر و مشاوره تخصصی در مورد عفونت باکتریایی واژن و همچنین سایر سوالات مرتبط با سلامت زنان و زایمان، می‌توانید از طریق واتساپ با دکتر فاطمه صالحی در ارتباط باشید. دکتر صالحی با بیش از ۱۵ سال تجربه در حوزه زنان، زایمان و پریناتولوژی (طب مادر و جنین)، آماده ارائه راهنمایی‌های دقیق و علمی در این زمینه هستند. ارتباط با ایشان از طریق واتساپ این امکان را فراهم می‌کند تا در سریع‌ترین زمان ممکن، پاسخ سوالات خود را دریافت کنید و از توصیه‌های یک متخصص برجسته بهره‌مند شوید. برای اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره، لطفاً از طریق شماره واتساپ مطب با دکتر صالحی تماس حاصل فرمایید.

آیا واژینوز باکتریال بر موفقیت روش بارداری IVF تأثیر دارد؟

بله، واژینوز باکتریال می‌تواند بر نرخ موفقیت بارداری به روش IVF تأثیر منفی بگذارد. این عفونت با ایجاد تغییرات نامطلوب در محیط واژن و بروز التهاب، می‌تواند کیفیت سلول‌های جنسی (تخمک و اسپرم) را تحت‌تأثیر قرار داده و در نتیجه شانس موفقیت این روش را کاهش دهد.

آیا بیماری عفونت باکتریایی واژن مسری است؟

عفونت باکتریایی واژن مسری نبوده و از فردی به فرد دیگر سرایت نمی‌کند؛ همچنین این عارضه از طریق شنا در استخر، استفاده از وان آب‌گرم یا توالت فرنگی نیز منتقل نمی‌شود.

بهترین آنتی‌بیوتیک برای عفونت باکتریایی واژن چیست؟

کلام آخر

عفونت باکتریایی واژن اگرچه در ظاهر عفونتی خفیف به نظر می‌رسد، اما بی‌توجهی به درمان آن می‌تواند عوارض جدی نظیر عفونت رحم را در پی داشته باشد. بنابراین در صورت مشاهده تغییر رنگ در ترشحات واژن و استشمام بوی نامطبوع (بوی ماهی)، هرچه سریع‌تر برای دریافت درمان تخصصی (آنتی‌بیوتیک یا داروهای موضعی) به پزشک زنان مراجعه کنید. از آنجا که علائم واژینوز باکتریال (مانند خارش و سوزش) با سایر بیماری‌های واژینال مشابه است، برای تشخیص دقیق و درمان صحیح می‌توانید از مشاوره آنلاین دکتر فاطمه صالحی نیز بهره بگیرید.

در پایان، حفاظت از سلامت زنان و جنین‌ها برای من به عنوان یک پزشک جراح متخصص زنان و زایمان، یک تعهد عظیم محسوب می‌شود. هدف من ایجاد تجربه‌های ایمن و مطمئن برای هر زن باردار و خانواده‌اش است. در این مسیر، با اطمینان و اعتماد متقابل، هر روز به نقش جذاب و حیاتی که برای سلامت و خوشبختی زنان و خانواده‌ها ایفا می‌کنم، پیش می‌روم. اگر سوال یا نگرانی دارید، همیشه در دسترس هستم تا شما را راهنمایی کنم و حمایت کنم.

با سپاس از شما و آرزوی بهترین‌ها برای سلامتی و شادی برای شما